HARİTALAR
Öncelikle harita nedir sorusuna cevap arayalım.
Harita Nedir?
Yeryüzünün bir bölümünün ya da bir kısmının belirli bir ölçek dahilinde matematiksel işlemlerle küçültülerek düzlem üzerine geçirilip işaretlendirildiği çizimlere harita adı verilir. Bildiğimiz bu bilimsel tanım dışında aslında haritalar isim vermek için kullanılırlar. Dünyanın farklı bölgelerinde olan doğal unsurların belirlenmesinde, başkalarına aktarılmasında ve ortak bir cisimden bahsedilmesinde yapılması gereken oraya bir isim vermek ve bu isim ile bilinmesini sağlamaktır. işte bu iş haritalar sayesinde yapılır ve verilen isimler haritalar üzerinde gösterilerek yaşadığımız gezegeni tanımamız için bize büyük bir fayda sağlar. Haritalar bir yerin nereye yakın olduğunu, nerede olduğunu görmek için ve yerler arasında bağlantı kurmak, aralarındaki ilişkiyi anlamak için kullanılır.
Haritalar, coğrafyada en çok kullanılan araçlardan biridir. Haritalardan başka küreler, krokiler, grafik ve şekiller, fotoğraflar coğrafyada kullanılan araçlardır. Bir çizimin harita olabilmesi için belirli şartlar vardır. Bunlar;
1) Kuş Bakışı Olması
2)Ölçekli Olması
3)Düzleme Aktarılmış Olması
1) Kuş Bakışı Olması
2)Ölçekli Olması
3)Düzleme Aktarılmış Olması
- Hayatımızın her alanında kullandığımız haritalar ilk olarak M.Ö 4000 yıllarında çizilmiş ve bu basit çizimli haritalar gelişerek günümüzdeki halini almiştır.
- İlk Dünya Haritası MS 150 yılında Klaudyos Ptolemaios (Klaudyos Batlamyus) tarafından çizilmiştir.
- Dünyada gerçeğe yakın olan ilk dünya haritası Türk-Osmanlı denizcisi ve kartografı PİRİ PREİS'e aittir.
- Bilinen en eski harita Çatalhöyük haritasıdır.
Büyük ölçekli, Orta ölçekli ve Küçük ölçekli olmak üzere 3 ölçek harita vardır.
-Büyük Ölçekli Haritalar
-Ölçekleri 1 / 200.000'e kadar olan bu haritalarda:
- Küçük Ölçekli Haritalar
Ölçekleri 1 / 1.000.000'dan daha küçük olan haritalarda;
-Ölçekleri 1 / 200.000'e kadar olan bu haritalarda:
- Küçültme oranı azdır.
- Ayrıntı fazladır.
- Birim düzlemde gösterilen gerçek alan küçüktür.
- Eşyükselti eğrileri arasındaki yükselti farkı azdır.
- Planlar ve topoğrafya haritaları bu gruba girer.
- Ölçekleri 1 / 200.000 ile 1 / 1.000.000 arasında olan haritalardır.
- Ayrıntılar, büyük ölçekli haritalar göre daha azdır
- Küçük Ölçekli Haritalar
Ölçekleri 1 / 1.000.000'dan daha küçük olan haritalarda;
- Ayrıntı en azdır.
- Küçültme oranı en fazladır.
- Birim düzlemde gösterilen gerçek alan büyüktür.
- Eşyükselti eğrileri arasındaki farkı fazladır.
- * Duvar ve atlas haritaları bu gruba girer
1) İzohips Yöntemi
Bu yöntemde deniz seviyesine göre eş seviyede yükseltisi bulunan yerlerdeki noktaların birleştirilmesi ve eğri haline getirilmesiyle oluşur. Eş yükselti eğrilerinin sık geçtiği yerlerde eğim fazla, seyrek geçtiği yerlerde ise eğim azdır.
2)Kabartma Yöntemi
Yeryüzünün belli bir oranda küçültülüp, kabartılarak gösterilmesidir. Gerçeğe en yakın haritalardır fakat yapımı, maliyet ve taşınması zor olduğundan çok fazla tercih edilmezler.
3)Renklendirme Yöntemi
2)Kabartma Yöntemi
Yeryüzünün belli bir oranda küçültülüp, kabartılarak gösterilmesidir. Gerçeğe en yakın haritalardır fakat yapımı, maliyet ve taşınması zor olduğundan çok fazla tercih edilmezler.
3)Renklendirme Yöntemi
Renklendirme yöntemiyle yükseklikler ve derinlikler belirli bir renkle gösterilir.
4)Tarama Yöntemi
Bu yöntemde eğimin fazla olduğu yöntemde çizgiler sık, kalın ve kısadır.Eğimin az olduğu yerlerde çizgiler uzun, ince ve seyrektir. Eğimin aynı olduğu yerler bir çizgi ile gösterilmez.
Geçmişten Bugüne Haritalar
Babil Dünya haritası
Heredot'un Asya, Avrupa ve Libya'dan oluşan haritası
Batlamyus'un haritası
Liman rehberi olarak adlandırılan portolon haritakar
Şimdiki sınırlarımızdaki ülkeler Pangea kıtasındaki gibi olsaydı böyle görünecekti
İstanbul haritası
Kaşgarlı Mahmut'un haritası
Katalan Dünya Atlası
Bu yöntemde eğimin fazla olduğu yöntemde çizgiler sık, kalın ve kısadır.Eğimin az olduğu yerlerde çizgiler uzun, ince ve seyrektir. Eğimin aynı olduğu yerler bir çizgi ile gösterilmez.
Geçmişten Bugüne Haritalar
Tabula Peutingeriana
İbn Havkal
Katalan Dünya Atlası
Yorumlar
Yorum Gönder